บ้านโนนสวรรค์ ตั้งอยู่หมู่ที่ 8 ตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี เมื่อปี พ.ศ. 2475 ชุมชนได้มีการอพยพมาจากถิ่นฐานอื่น ได้มาเห็นทำเลเป็นที่เนินสูงเหมาะแก่การตั้งหมู่บ้าน เป็นแหล่งอุดมสมบูรณ์ มีแหล่งต้นน้ำ ลำธาร ประมาณปี พ.ศ. 2490 มีนายจันดี ดีลา (พ่อใหญ่ไส้มัน) ภรรยาชื่อนางมี หลานวงศ์ และนายทอง หลานวงศ์ บุตรชายพร้อมครอบครัวได้อพยพมาจาก บ้านบัวโคกคี อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่นเดินทางมาพักอยู่บ้านเหล่าหมากจันทร์ ได้มาพบห้วยหนองบ่อ (บ่อเกลือ) บริเวณที่ตั้งบ้านปัจจุบัน ขณะนั้นเป็นป่ากว้างรกรุงรังไปด้วยป่าไม้และอุดมสมบูรณ์ไปด้วยสัตว์ป่านานาชนิดจึงได้มาปลูกบ้านไม้ขึ้น (ปัจจุบันเป็นที่อยู่ของนายหนู) และ (ที่นาของนายสมบูรณ์ หลานวงศ์) บริเวณนั้น มีต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่งเกิดขึ้นที่โพน (ดินจอมปลวกที่เป็นเนินสูง) ชื่อต้นกะเดา (สะเดา) จึงได้ตั้งชื่อหมู่บ้านว่า "บ้านกะเดา" ซึ่งมีบ้านประมาณ 4 หลังคาเรือน (ไม่รวมทั้งเถียงนาพ่อใหญ่จูมดำ) ซึ่งท่านอยู่ที่นาห่างจากบ้านประมาณ 300 เมตร ต่อมาได้มีผู้อพยพเข้ามาอยู่มากขึ้นเป็นลำดับต่อมาประมาณ พ.ศ. 2500 พระอาจารย์เคน ซึ่งจำพรรษาที่วัดศรีสุข บ้านเหล่าหมากจันทน์ ตำบลสีออ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี ได้บอกชาวบ้านในขณะนั้นว่า บ้านกะเดา ดูไม่เป็นสิริมงคลและไม่ถูกต้องตามตำรานัก ท่านจึงเปลี่ยนชื่อหมู่บ้านให้ใหม่ว่า "บ้านโนนสวรรค์" ประมาณ พ.ศ. 2530 ได้เลือกตั้งผู้ใหญ่บ้านขึ้นคนแรก คือ นายลับ กลางวิชัย ซึ่งตอนนั้นมีประชากรอาศัยอยู่ประมาณ 60 กว่าคน

ชุมชนบ้านโนนสวรรค์ เป็นชุมชนที่มีศักยภาพด้านการท่องเที่ยวเชิงนิเวศวัฒนธรรม มีภูมิทัศน์ที่มีความสะอาด ร่มรื่น สวยงาม หน้าบ้านน่ามอง เป็นระเบียบเรียบร้อย เพราะชุมชนมีกฎระเบียบที่ร่วมกันตั้งขึ้นในการรักษาความสงบเรียบร้อยและเพื่อต้อนรับนักท่องเที่ยว เป็นชุมชนเล็กกลางป่าเขา อุดมไปความมหัศจรรย์ของธรรมชาติ โดยเฉพาะจุดเช็คอินท่องเที่ยวสำคัญ "สะพานหินท่าลี่" แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ สะพานหินและหินงามสามจังหวัด ตั้งอยู่ในวนอุทยานภูเขาสวนกวาง โดยมีพื้นที่ควบคุมบริเวณป่าสงวนแห่งชาติป่าทมและป่าข่า และป่าสงวนแห่งชาติ ป่าโพธิ์สำราญ ท้องที่ตำบลทมนางาม อำเภอโนนสะอาด และตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี มีเนื้อที่ 34,858 ไร่ มีลักษณะเป็นภูเขาขนาดกลางทอดแนวยาวไปตามทิศตะวันออก-ตะวันตก ใช้เป็นแนวเขตธรรมชาติสำหรับแบ่งเขตจังหวัดอุดรธานี และจังหวัดขอนแก่น มีสภาพดินเป็นดินร่วนปนทราย บางแห่งมีหินโผล่ ที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลก ทำให้เกิดการเรียงตัวของก้อนหินที่มีรูปร่างแปลกตา กระจายอยู่เป็นจำนวนมาก

สภาพป่าธรรมชาติเป็นป่าเต็งรัง มีไม้ที่สำคัญเช่น เต็งรัง ประดู่ กระบก มีไม้ที่ปลูกโดยใช้งบประมาณของทางราชการ เช่น ประดู่ ยูคาลิปตัส สัก พยุง เป็นต้น จุดเด่นของพื้นที่ เป็นอ่างเก็บน้ำลำห้วยทราย เป็นน้ำที่ไหลลงจากภูเขา และนำไปใช้อุปโภคบริโภคภายในหมู่บ้านเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำนานาชนิด มีสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจ อาทิ บ่อน้ำผุด ถ้ำพระ ถ้ำจ้อง สะพานหิน มีลักษณะคล้ายสะพานเป็นหินทราย ตั้งอยู่ห่างจาก อบต.ท่าลี่ ประมาณ 12 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 30-40 นาที ลานหินตั้ง มีลักษณะเป็นหินก้อนสี่เหลี่ยมผืนผ้า ตั้งอยู่บนลานหินที่เกิดเองตามธรรมชาติ เกิดเป็นรูปลักษณะต่าง ๆ ส่วนหินงาม 3 จังหวัด วนอุทยานภูเขาสวนกวาง เปรียบเสมือนพื้นที่รอยต่อ 3 จังหวัด คือ อุดรธานี ขอนแก่น และกาฬสินธุ์

อาณาเขต

• ทิศเหนือ ติดต่อกับ วนอุทยานเขาสวนกวาง จังหวัดอุดรธานี
• ทิศใต้ ติดต่อกับ บ้านราษฎร์สมบูรณ์ ม.9 ตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี
• ทิศตะวันออก ติดต่อกับ บ้านเหล่าหมากจันทร์ หมู่ 3 ตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี
• ทิศตะวันตก ติดต่อกับ องค์การบริหารส่วนตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี

ลักษณะภูมิประเทศ

สภาพทั่วไป เป็นพื้นที่ราบสูง สลับเนินขนาดเล็ก ที่ราบลุ่ม ทรัพยากรป่าไม้ มีพื้นที่ป่าไม้สำคัญ ได้แก่ ป่าสงวนแห่งชาติป่าทม และป่าข่า ทรัพยากรน้ำ ลำห้วยเม็ก น้ำประปาหมู่บ้าน ประชาชนได้รับประโยชน์ในการใช้น้ำเพื่อการบริโภค

ลักษณะภูมิอากาศ แบ่งฤดูได้ 3 ฤดู

• ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคมถึงเดือนพฤษภาคม อากาศร้อนจัดในเดือนเมษายน ของทุกปี
• ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายนถึงเดือนตุลาคม ฝนตกชุกในเดือนกรกฎาคม ของทุกปี
• ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ หนาวจัดในเดือนมกราคม ของทุกปี

จากข้อมูลสถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร ชุมชนบ้านโนนสวรรค์ หมู่ที่ 8 ในเขตตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี มีจำนวนประชากรทั้งหมด 489 คน แบ่งเป็นชายจำนวน 225 คน และแบ่งเป็นหญิงจำนวน 264 คน โดยสภาพทางสังคมของประชากรส่วนใหญ่ยังคงยึดโยงอยู่กับวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมที่พึ่งพาอาศัยธรรมชาติและการทำเกษตรเป็นหลัก ประชากรในหมู่บ้านมีการรวมกลุ่มกันอย่างเข้มแข็งในรูปแบบของชุมชนคุณธรรม ซึ่งมีการนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในการดำเนินชีวิต ควบคู่ไปกับการร่วมกันดูแลรักษาทรัพยากรท้องถิ่น เช่น การบริหารจัดการป่าชุมชนบ้านโนนสวรรค์ เพื่อให้คนในพื้นที่ได้ใช้ประโยชน์ร่วมกันอย่างยั่งยืน

ในส่วนของระบบเครือญาตินั้น บ้านโนนสวรรค์มีลักษณะความสัมพันธ์แบบครอบครัวขยายที่เน้นความอาวุโสและการเกื้อกูลกันตามสายเลือด ชุมชนนี้ใช้ระบบเครือญาติเป็นกลไกหลักในการจัดระเบียบสังคมและการสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรม โดยมีรากฐานมาจากวัฒนธรรมอีสานที่ให้ความสำคัญกับการนับถือบรรพบุรุษและการมีกิจกรรมทางศาสนาร่วมกันที่วัดในหมู่บ้าน ซึ่งเป็นศูนย์กลางในการรวมกลุ่มคนทุกช่วงวัย ความสัมพันธ์เชิงเครือญาตินี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่คนในตระกูลเดียวกันเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมไปถึงการนับถือกันแบบพี่น้องในระดับหมู่บ้าน 

โครงสร้างทางสังคมของชุมชนบ้านโนนสวรรค์ตั้งอยู่บนรากฐานของการบริหารจัดการท้องถิ่นที่เข้มแข็ง โดยมีวัดสว่างโนนสวรรค์และโรงเรียนบ้านสวรรค์ราษฎร์ทำหน้าที่เป็นสถาบันหลักในการเชื่อมโยงผู้คนและวิถีชีวิตของชุมชนในรูปแบบ "บวร" (บ้าน-วัด-โรงเรียน) ภายใต้การดูแลและประสานงานขององค์การบริหารส่วนตำบลท่าลี่ โครงสร้างดังกล่าวช่วยเสริมสร้างความร่วมมือ ความสามัคคี และการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนในกิจกรรมทางสังคมและการพัฒนาในระดับพื้นที่

ในด้านเศรษฐกิจและกลุ่มอาชีพ ชุมชนบ้านโนนสวรรค์มีเกษตรกรรมเป็นอาชีพหลัก โดยเฉพาะการทำนาและทำไร่ ควบคู่กับการรวมกลุ่มอาชีพเพื่อพัฒนารูปแบบการผลิตไปสู่เกษตรประณีตและเกษตรยั่งยืน สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง เช่น กลุ่มปลูกผักปลอดภัย กลุ่มแปรรูปผลิตผลทางการเกษตร รวมถึงกลุ่มแปรรูปโกโก้และพืชเศรษฐกิจใหม่ ๆ ซึ่งช่วยเพิ่มทางเลือกด้านอาชีพและรายได้ให้แก่คนในชุมชน นอกจากนี้ การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรมอย่าง "สะพานหิน" ยังส่งเสริมให้เกิดการรวมกลุ่มจัดการท่องเที่ยวชุมชนและการจำหน่ายสินค้า OTOP อันเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนโดยรวม

วิถีชีวิตของชาวบ้านโนนสวรรค์ในปัจจุบันเป็นภาพสะท้อนของสังคมเกษตรกรรมที่สามารถปรับตัวให้เข้ากับยุคสมัยได้อย่างลงตัว แต่ยังคงรักษาความเชื่อทางศาสนาและจารีตประเพณี "ฮีตสิบสอง ครองสิบสี่" ไว้อย่างเหนียวแน่น ชีวิตประจำวันของคนที่นี่เริ่มต้นขึ้นตั้งแต่เช้าตรู่ด้วยการทำบุญตักบาตร ซึ่งถือเป็นศูนย์รวมจิตใจที่เชื่อมโยงผู้คนเข้ากับวัดและศาสนา อาชีพหลักของชาวบ้านยังคงเป็นการทำนาและทำไร่ แต่สิ่งที่โดดเด่นขึ้นมาในปีนี้คือการนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้อย่างเป็นรูปธรรม จนได้รับการยกย่องให้เป็นชุมชนคุณธรรมต้นแบบ ชาวบ้านมีการรวมกลุ่มกันทำเกษตรผสมผสานและการออมเงินภายในหมู่บ้านเพื่อสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ 

ในส่วนของปฏิทินชีวิตและกิจกรรมชุมชน ในปัจจุบันนี้มีความพิเศษอย่างมากเนื่องจากชุมชนบ้านโนนสวรรค์ได้ยกระดับเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ "ยลวิถีสะพานหินท่าลี่" ซึ่งเป็นจุดเช็คอินสำคัญที่เชื่อมโยงกับการที่จังหวัดอุดรธานีเป็นเจ้าภาพจัดงานมหกรรมพืชสวนโลก ชาวบ้านจึงไม่ได้เพียงแค่ทำนาเพียงอย่างเดียว แต่ยังร่วมกันเป็นเจ้าบ้านที่ดีในการต้อนรับนักท่องเที่ยว โดยเฉพาะในช่วงฤดูหนาวที่อากาศเย็นสบาย ปฏิสัมพันธ์ในชุมชนจะคึกคักเป็นพิเศษด้วยการนำเอาศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านและการจัดแสดงผลิตภัณฑ์ชุมชนมาถ่ายทอดให้ผู้มาเยือนได้สัมผัส นอกจากนี้ยังมีประเพณี "สรงกู่" ณ วัดศรีธาตุ ซึ่งเป็นประเพณีศักดิ์สิทธิ์ที่สืบทอดกันมานาน และเป็นช่วงเวลาที่ลูกหลานที่ไปทำงานต่างถิ่นจะกลับมารวมตัวกันเพื่อทำบุญและพบปะสังสรรค์ สร้างความอบอุ่นภายในครอบครัว

 

สะพานหินและหินงามสามจังหวัด ตั้งอยู่ในวนอุทยานภูเขาสวนกวาง ครอบคลุมพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าทมและป่าข่า และป่าสงวนแห่งชาติป่าโพธิ์สำราญ ในเขตตำบลทมนางาม อำเภอโนนสะอาด และตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี มีพื้นที่ประมาณ 34,858 ไร่ ลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาขนาดกลางทอดตัวตามแนวทิศตะวันออก-ตะวันตก ทำหน้าที่เป็นแนวเขตธรรมชาติระหว่างจังหวัดอุดรธานีและจังหวัดขอนแก่น สภาพพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นดินร่วนปนทราย มีหินโผล่ตามธรรมชาติจากการเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลก ทำให้เกิดกลุ่มหินรูปร่างแปลกตากระจายอยู่ทั่วไป สภาพป่าเป็นป่าเต็งรัง มีพันธุ์ไม้สำคัญ เช่น เต็ง รัง ประดู่ และกระบก รวมถึงไม้ที่ปลูกเสริมโดยภาครัฐ อาทิ สัก ประดู่ ยูคาลิปตัส และพะยูง พื้นที่ดังกล่าวมีแหล่งน้ำสำคัญคืออ่างเก็บน้ำลำห้วยทราย ซึ่งเป็นแหล่งน้ำต้นทุนของชุมชนและเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำนานาชนิด นอกจากนี้ ยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติที่สำคัญ เช่น สะพานหิน ลานหินตั้ง บ่อน้ำผุด ถ้ำพระ และถ้ำจ้อง โดยเฉพาะ “หินงามสามจังหวัด” ซึ่งเป็นพื้นที่รอยต่อของจังหวัดอุดรธานี ขอนแก่น และกาฬสินธุ์

พื้นที่สะพานหินและหินงามสามจังหวัดจึงนับเป็นทุนทางด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญของชุมชนและพื้นที่ใกล้เคียง ทั้งในฐานะแหล่งต้นน้ำ แหล่งทรัพยากรธรรมชาติ แหล่งความหลากหลายทางชีวภาพ และแหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการอนุรักษ์ การเรียนรู้ และการพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนอย่างยั่งยืนในอนาคต

ชาวบ้านที่ชุมชนบ้านโนนสวรรค์ ใช้ภาษาถิ่นหลักคือ ภาษาอีสาน ผสมผสานกับภาษาไทยกลาง เนื่องจากเป็นพื้นที่ภาคอีสานของไทย

ด้านสังคมและประชากร:

ชุมชนคุณธรรมบ้านโนนสวรรค์ บ้านราษฎร์สมบูรณ์ ดำเนินงานบูรณาการกับส่วนราชการ เช่น โครงการขับเคลื่อนชุมชนคุณธรรมน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ขับเคลื่อนด้วยพลังบวร On Tour ของสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดอุดรธานี โครงการยกระดับการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมครบวงจร โดย สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดอุดรธานี ในสถานการณ์การเฝ้าระวังการแพร่ระบาดโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) พบปัญหาที่สำคัญ คือ ความร่วมมือของคนในชุมชนค่อนข้างน้อย มีพื้นที่อุดมสมบูรณ์ด้านการเกษตร มีความอุดมสมบูรณ์ ดินและน้ำ มีอาชีพการเกษตรแนวชีวภาพ ชุมชนมีการยึดแนวเศรษฐกิจพอเพียง พอดี พอประมาณ

กำลังอยู่ระหว่างจัดทำข้อมูล

chanathippojit281. (2 พฤศจิกายน 2565). ชุมชนคุณธรรมน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง บ้านโนนสวรรค์ ตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี. สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2568, จาก https://anyflip.com/homepage/ 

ศูนย์คุณธรรม. (30 กันยายน 2567). ชุมชนคุณธรรมบ้านโนนสวรรค์. สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2568, จาก https://mdc.moralcenter.or.th/moral-community/  

องค์การบริหารส่วนตำบลท่าลี่. (2564). แผนพัฒนาท้องถิ่น-2566-2570 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าลี่. สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2658, จาก https://www.talee-ud.go.th/wp-content/uploads/  

องค์การบริหารส่วนตำบลท่าลี่. (2567). โครงการสืบสานประเพณีสรงกู่(วัดศรีธาตุ) ประจำปี 2567. สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2658, จาก https://www.talee-ud.go.th/