ในอดีตมีพ่อค้าชาวจีนเดินเรือสำเภาเพื่อค้าขายมายังบริเวณเมืองเกาะหลัก จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ต่อมาในระหว่างการเดินเรือได้เกิดพายุขึ้นอย่างรุนแรง ส่งผลให้เรือสำเภาลำดังกล่าวอับปาง ทำให้มีทั้งผู้เสียชีวิตและผู้รอดชีวิต ผู้ที่รอดชีวิตได้ขึ้นฝั่งบริเวณชายทะเลใกล้เคียง และได้ตั้งถิ่นฐานปลูกบ้านเรือนอาศัยอยู่ในพื้นที่ดังกล่าว

บริเวณที่ตั้งถิ่นฐานมีลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ติดกับภูเขาที่มีหน้าผาสีแดงเด่นชัด ต่อมาผู้คนที่เดินทางผ่านจึงเรียกพื้นที่แห่งนี้ว่า "บ้านเขาแดง" ตามลักษณะสีของภูเขา และได้ใช้เรียกสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน

บ้านเขาแดง หมู่ที่ 2 ตั้งอยู่ในพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลเขาแดง อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยมีเนื้อที่ประมาณ 6,750 ไร่ และมีลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ราบลุ่มริมชายฝั่ง จากทิศตะวันตกลงสู่อ่าวไทย

อาณาเขตติดต่อ

• ทิศเหนือ ติดต่อกับ องค์การบริหารส่วนตำบลสามร้อยยอด กิ่งอำเภอสามร้อยยอด
• ทิศใต้ ติดต่อกับ องค์การบริหารส่วนตำบลกุยเหนือ อำเภอกุยบุรี
• ทิศตะวันออก ติดต่อกับ อ่าวไทย
• ทิศตะวันตก ติดต่อกับ องค์การบริหารส่วนตำบลดอนยายหนู อำเภอกุยบุรี

ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ บ้านเขาแดงมี คลองเขาแดง ซึ่งเป็นแม่น้ำที่สำคัญไหลผ่านบริเวณกลางหมู่บ้านเขาแดง ลงสู่อ่าวไทย โดยทั้งสองฝั่งของคลองเขาแดงนี้มีวิวทิวทัศน์ที่สวยงาม สามารถมองเห็นภูเขาที่อยู่บริเวณอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอดได้

สถานที่ท่องเที่ยวภายในบ้านเขาแดง

"จุดชมวิวเขาแดง" เป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญในตำบลเขาแดง และอยู่ในความดูแลของ อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด ตั้งอยู่บนยอดเขาแดง หมู่ที่ 2 อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มีความสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 157 เมตร โดยจากจุดชมวิวสามารถมองเห็นทัศนียภาพโดยรอบได้อย่างชัดเจน ทั้งแนวเขาสามร้อยยอด ชายหาดสามพระยา และชุมชนบริเวณเชิงเขา อีกทั้งยังเป็นจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นที่สวยงาม โดยช่วงเวลาที่เหมาะสมคือประมาณ 05.30-07.00 น. และบริเวณเชิงเขามีศูนย์บริการนักท่องเที่ยวสามารถรองรับผู้มาเยือนได้

อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด เป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านนกนานาชนิด เป็นอีกหนึ่งจุดหมายปลายทางที่สำคัญสำหรับผู้สนใจศึกษานก และยังได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่เหมาะสมที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทยสำหรับการชมนกน้ำ โดยเฉพาะในช่วงเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์ 

จากข้อมูล สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง ณ เดือนพฤศจิกายน 2568 รายงานว่า บ้านเขาแดง หมู่ที่ 2 โดยมีประชากรรวมทั้งสิ้น 808 คน แบ่งเป็นประชากรเพศชาย 401 คน เพศหญิง 407 คน และมีครัวเรือนทั้งสิ้น 313 ครัวเรือน

 โครงสร้างทางสังคม

ประชากรในบ้านเขาแดงส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ ประมง และการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยมีผลผลิตที่ทำรายได้เป็นจำนวนมาก ได้แก่

• การประมง เช่น ประมงชายฝั่งทะเล
• ปศุสัตว์ เช่น การเลี้ยงโคเนื้อ, สุกรและไก่ เป็นอาชีพเสริม
• การปลูกพืชสวน เช่น มะพร้าว, มะขามเทศ, มะม่วง

ด้านการศึกษา โดยบ้านเขาแดงมีศูนย์พัฒนาเด็กเล็กก่อนวัยเรียนและโรงเรียนประถมมีจำนวน 2 แห่ง ได้แก่

• ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านเขาแดง ตั้งอยู่หมู่ที่ 2 มีนักเรียนทั้งหมดจำนวน 15 คน และมีผู้ดูแลเด็ก 2 คน
• โรงเรียนบ้านเขาแดง ตั้งอยู่หมู่ที่ 2 โดยเปิดสอนตั้งแต่ชั้นอนุบาล - ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

ด้านสาธารณสุข บ้านเขาแดงมีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพชุมชน 1 แห่งได้แก่

• โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเขาแดง ตั้งอยู่ที่บ้านเขาแดง หมู่ที่ 2 

ด้านระบบบริการพื้นฐาน 

• การไฟฟ้า มีไฟฟ้าเข้าถึงทุกครัวเรือน 

องค์กรชุมชน

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านเขาแดง อ.กุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์ 

เนื่องจากบ้านเขาแดงเป็นชุมชนติดชายฝั่งทะเลอ่าวไทย ผู้คนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพประมงพื้นบ้าน สัตว์ทะเลที่จับได้มีหลากหลายชนิด เช่น ปลากะตัก ปลาลัง ปลากระบอก ปูม้า หอยแมลงภู่ รวมถึง 'เคย' ซึ่งเป็นสัตว์ทะเลขนาดเล็กมีลักษณะคล้ายกุ้ง และเป็นวัตถุดิบหลักในการทำกะปิ

กะปิเคยแท้ผาแดง ที่ผลิตโดย 'กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านเขาแดง' ที่มีความพิถีพิถันในทุกขั้นตอนการผลิต โดยใช้วัตถุดิบคุณภาพดีคือ 'เคยแท้' จากธรรมชาติที่จับได้ตามฤดูกาล ทำให้กะปิมีรสชาติเป็นเอกลักษณ์ ซึ่งกะปิเคยแท้ผาแดง ถือเป็นผลิตภัณฑ์ของชุมชนที่เป็นมิตรกับธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับ 'เสือปลา' สัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นี้ นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สำคัญ โดยมีหาดสามพระยาและอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอดอยู่ใกล้เคียง

กำลังอยู่ระหว่างจัดทำข้อมูล

ปราชญ์ชาวบ้าน

บ้านเขาแดง เป็นหมู่บ้านที่มีภูมิปัญญาเด่นชัด จากบริบทสภาพพื้นที่โดยที่มีธรรมชาติรายล้อมรอบของชุมชนทำให้ชุมชนบ้านเขาแดงมีภูมิปัญญาท้องถิ่นของหมู่บ้านที่สืบต่อกันมาจากอดีตจนถึงปัจจุบันโดยบ้านเขาแดงมีปราชญ์ชาวบ้านผู้มีความรู้ความชำนาญด้านภูมิปัญญา ดังนี้

1.นางวันดี พูนจารุวัฒน์ ด้านการรำไสเคย

ผลงาน

• ร่วมขบวนแห่เครื่องสักการะหลวงพ่อในกุฏิวัดกุยบุรี ประจำปี 2553
• ร่วมขบวนแห่งานท่องเที่ยวประจวบคีรีขันธ์ มหัศจรรย์เมืองสามอ่าว ประจำปี 2554
• ร่วมขบวนแห่งานหัวหินรำลึกและงานกาชาดหัวหิน ประจำปี 2553
• ร่วมแสดงงานวันท่องเที่ยวกุยบุรี ประจำปี 2553

2.นายสำราญ ชื่นอารมณ์ ด้านชุดการแสดงกลองยาว

ผลงาน

• ร่วมขบวนแห่เครื่องสักการะหลวงพ่อในกุฏิวัดกุยบุรี ประจำปี 2553
• ร่วมขบวนแห่งานท่องเที่ยวประจวบคีรีขันธ์ มหัศจรรย์เมืองสามอ่าว ประจำปี 2554
• ร่วมขบวนแห่งานหัวหินรำลึกและงานกาชาดหัวหิน ประจำปี 2553
• ร่วมแสดงงานวันท่องเที่ยวกุยบุรี ประจำปี 2553

บ้านเขาแดง เป็นชุมชนที่มีความอุดมสมบูรณ์ด้านทรัพยากรธรรมชาติ ทั้งพื้นที่ชายฝั่งทะเล ระบบนิเวศ และแหล่งวัตถุดิบที่เอื้อต่อการประกอบอาชีพของคนในพื้นที่ โดยทรัพยากรเหล่านี้นับเป็น "ทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ" ที่สำคัญของชุมชน และยังเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตรวมถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดกันมาอย่างต่อเนื่อง โดยภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สำคัญของบ้านเขาแดงสามารถแบ่งเป็นแต่ละด้านได้ดังนี้

ด้านอาหาร

การทำกะปิ โดยขั้นตอนในการทำมีดังนี้

1. นำเคยที่ได้มาใส่ตะแกรงตาถี่ ๆ ร่อนตัวเคย โดยจะใช้น้ำทะเลทำความสะอาด เพื่อให้เคยคงความสด ไม่ตายและไม่เสียรสชาติที่ดีของกะปิ ซึ่งตัวเคยละเอียดจะลอดตะแกรงลงไปอยู่ข้างล่าง เหลือเศษใบไม้ เคยหยาบ และสิ่งที่ไม่ต้องการอยู่ข้างบน
2. นำเคยสดที่ได้ไปคลุกเคล้ากับเกลือ ในอัตราส่วนเท่าไหร่แล้วนั้นก็จะแตกต่างกันไปในแต่ละท้องที่ หลังจากนั้น ก็จะนำไปพักไว้โดยใส่ในภาชนะที่มีช่องระบาย เช่น ตะกร้าหรือห่อด้วยอวนตาถี่แล้วทับด้วยวัสดุหนัก ๆ เพื่อให้น้ำออกไปบางส่วน ทิ้งไว้ 1-2 คืน (เรียกว่า การเกรอะ)
3. นำเคยที่ผ่านการหมักกับเกลือแล้วไปตากแดด จัดโดยใช้ตะแกรงถี่ ๆ หรืออวน รองใต้เคยเพื่อให้น้ำหยดลงด้านล่าง หมั่นกลับเอาข้างล่างขึ้น ตากแดด 2-3 วัน เพื่อให้เคยแห้ง
4. นำเคยที่ตากแดดเรียบร้อยแล้วไป ตำ บด หรือโม่ให้ละเอียด
5. นำเคยที่โม่แล้วมาอัดใส่ภาชนะหมัก เช่น ไห โอ่งดินเผา หรือถังพลาสติก

ด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม

• การทำลอบดักปู
• การทำกะวะไสเคย
• การต่อเรือประมง

ด้านการแพทย์ไทย

• การทำกวาดยาเด็ก

ด้านการเกษตร

• การปลูกผักไฮโดรโปนิกส์

ประชากรโดยส่วนใหญ่ในบ้านเขาแดงใช้ภาษาไทยเป็นภาษาหลักในการสื่อสาร

พื้นที่ซ้อนทับ:
อุทยานแห่งชาติ: เขาสามร้อยยอด

กำลังอยู่ระหว่างจัดทำข้อมูล

ภัสราภรณ์ ล้อประกานต์สิทธิ์. (2568). กะปิเคยแท้ผาแดง - ผลิตภัณฑ์อนุรักษ์เสือปลา. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568, ค้นจาก https://www.seub.or.th/bloging/event 

องค์การบริหารส่วนตำบลเขาแดง. (ม.ป.ป.). ประวัติและตราสัญลักษณ์ อบต.เขาแดง. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.khaodang.go.th/site/index.php 

องค์การบริหารส่วนตำบลเขาแดง. (ม.ป.ป.). ฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น/ปราชญ์ชาวบ้าน ตำบลเขาแดง. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.khaodang.go.th/site/attachments/ 

องค์การบริหารส่วนตำบลเขาแดง. (ม.ป.ป.). แผนพัฒนาท้องถิ่น 2566-2570 องค์การบริหารส่วนตำบลเขาแดง อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.khaodang.go.th/site/attachments/ 

องค์การบริหารส่วนตำบลเขาแดง. (2558). แหล่งท่องเที่ยว อบต.เขาแดง. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.khaodang.go.th/site/attachments/ 

Thai National Parks. (ม.ป.ป.). Kao Sam Roi Yot National Parks. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.thainationalparks.com/khao-sam-roi-yot