ประวัติศาสตร์ของบ้านท่าลี่เริ่มต้นขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2449 โดยการบุกเบิกของ พ่อกะลัง อำนวยการ ที่เดินทางย้ายถิ่นฐานมาจากดงน้ำพี อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย ในระหว่างที่ท่านกำลังล่องเรือหาปลาไปตามแม่น้ำสงครามเพื่อมุ่งหน้าไปยังบ้านหนองตะไคร้ ได้บังเอิญพบกับพื้นที่บริเวณนี้ในช่วงหน้าแล้ง ซึ่งมีทัศนียภาพที่สวยงามของหินโบราณ มีลักษณะเป็นถ้ำและน้ำตกกลางลำน้ำ จึงเกิดความเลื่อมใสในทำเลที่ตั้งและตัดสินใจพาครอบครัวมาปักหลักสร้างชีวิตใหม่ที่นี่

เมื่อชุมชนเริ่มเติบโตขึ้น ในปี พ.ศ. 2479 ชาวบ้านได้ร่วมใจกันก่อตั้ง วัดนาสวารี ขึ้นเพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจประจำหมู่บ้าน ด้านการปกครองนั้น พื้นที่แห่งนี้เคยเป็นส่วนหนึ่งของบ้านท่าสวาท หมู่ที่ 9 มาก่อน จนกระทั่งปี พ.ศ. 2509 จึงได้มีการจัดตั้งอำนาจการปกครองใหม่และแยกตัวออกมาเป็น บ้านท่าลี่ หมู่ที่ 14 จนถึงปัจจุบัน

สำหรับชื่อหมู่บ้าน "ท่าลี่" นั้น มีที่มามาจากจุดเด่นทางธรรมชาติกลางแม่น้ำสงครามที่เรียกว่า "แก่งหินบ้านท่าลี่" ซึ่งเป็นแก่งหินขนาดใหญ่ที่มีช่องว่างให้กระแสน้ำไหลลอดผ่านได้ โดยภาษาถิ่นจะเรียกช่องน้ำลอดนี้ว่า "หลี่" เมื่อรวมกับตำแหน่งที่เป็น "ท่า" สำหรับลงแม่น้ำ จึงกลายเป็นชื่อหมู่บ้านที่สะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ เพราะชาวบ้านที่นี่สามารถใช้น้ำในการเพาะปลูกและทำประมงหล่อเลี้ยงชีวิตได้ตลอดทั้งปี

บ้านท่าลี่ หมู่ที่ 14 ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลโซ่ ลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ราบ และเนินสลับกันไป สภาพดินเป็นดินร่วนปนทราย บางแห่งเป็นดินผสมลูกรัง

อาณาเขตติดต่อ

• ทิศเหนือ จด พื้นที่ตำบลเหล่าทอง และตำบลหนองพันทา อำเภอโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ
• ทิศใต้ จด พื้นที่ตำบลดงหม้อทอง อำเภอบ้านม่วง จังหวัดสกลนคร
• ทิศตะวันออก จด พื้นที่ตำบลคำแก้ว อำเภอโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ
• ทิศตะวันตก จด พื้นที่ตำบลนาดี อำเภอเฝ้าไร่ จังหวัดหนองคาย และตำบลบัวตูม จังหวัดบึงกาฬ

จากข้อมูลประชากรทะเบียนราษฎร์ กรมการปกครอง ข้อมูลเดือน พฤศจิกายน 2568 รายงานว่า บ้านท่าลี่ หมู่ที่ 14 มีประชากรรวม 531 คน จำแนกเป็นเพศชาย 258 คน เพศหญิง 273 คน และมีจำนวนครัวเรือนทั้งสิ้น 167 ครัวเรือน

โครงสร้างสังคมของบ้านท่าลี่ หมู่ที่ 14 มีลักษณะเป็นชุมชนเกษตรกรรมกึ่งประมงพื้นบ้านที่มีความเข้มแข็ง โดยมีการจัดสรรเวลา และทรัพยากรธรรมชาติมาสร้างรายได้ตลอดทั้งปี ดังนี้

1. กลุ่มอาชีพหลัก (ภาคเกษตรกรรม):

• การทำสวนยางพารา เป็นแหล่งรายได้หลักที่หล่อเลี้ยงครอบครัวส่วนใหญ่ในหมู่บ้าน จนทำให้พื้นที่นี้ได้ชื่อว่าเป็น "ถิ่นยางพารา"
• การทำนาข้าว ชาวบ้านปลูกข้าวเพื่อเน้นการบริโภคในครัวเรือน (การผลิตเพื่อยังชีพ) เพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร

2. กลุ่มอาชีพเสริมและงานหัตถกรรม (ภูมิปัญญาพื้นบ้าน)

• กลุ่มทอผ้าไหม หลังจากเสร็จสิ้นงานในสวนยางพารา กลุ่มสตรีในชุมชนจะใช้เวลาว่างในการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและทอผ้าไหม ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมา
• กลุ่มทอเสื่อกก (สาด) มีการใช้ทรัพยากรจากท้องนาและริมน้ำมาแปรรูปเป็นเสื่อกก โดยสามารถทอได้เฉลี่ยวันละ 1 ผืน สร้างรายได้หมุนเวียนในครัวเรือนหลายพันบาทต่อเดือน ซึ่งสะท้อนถึงการพึ่งพาธรรมชาติอย่างสร้างสรรค์

3. กลุ่มประมงพื้นบ้านและการแปรรูปอาหาร (สินค้า OTOP) ด้วยทำเลที่ตั้งติดแม่น้ำสงคราม ชุมชนจึงมีวิถีชีวิตที่ผูกพันกับการจับปลา โดยมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นคือ:

• การใช้ "ยอใหญ่" อุปกรณ์จับปลาพื้นบ้านที่เป็นสัญลักษณ์สำคัญของหมู่บ้าน (ปรากฏในคำขวัญท้องถิ่น) ร่วมกับการใช้เบ็ดและการหว่านแห
• ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากปลา เป็นสินค้า OTOP ที่ขึ้นชื่อ เช่น ปลาร้า ปลาส้ม และปลาร้าบอง ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงอาหารประจำถิ่นแต่ยังเป็น "อาหารรับแขก" ที่ใช้ต้อนรับนักท่องเที่ยวและสร้างชื่อเสียงให้กับชุมชนในฐานะของดีบ้านท่าลี่

บ้านท่าลี่ หมู่ที่ 14 ตำบลโซ่ อำเภอโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ มีประเพณีและวัฒนธรรมตลอดทั้งปี ที่สืบสานจากฮีตสิบสองของภาคอีสานและประเพณีท้องถิ่นอื่น ๆ ซึ่งมีทั้งงานบุญตามประเพณีทางพระพุทธศาสนา

ทุนทางกายภาพ ที่เป็นหัวใจสำคัญของบ้านท่าลี่ หมู่ที่ 14 คือ "แก่งหินบ้านท่าลี่" หรือที่ชาวบ้านเรียกกันติดปากว่า "หลี่" ทุนทางธรรมชาตินี้ถือเป็นทรัพยากรทางธรรมชาติที่สำคัญ ที่ตั้งอยู่กลางลำน้ำสงคราม มีลักษณะเป็นกลุ่มหินขนาดน้อยใหญ่กระจายตัวกินพื้นที่กว้างประมาณ 50x40 เมตร ความพิเศษของแก่งหินนี้ไม่เพียงแต่เป็นจุดที่ช่วยยืนยันที่มาของชื่อหมู่บ้านผ่านลักษณะของช่องน้ำลอดเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็นเส้นแบ่งเขตแดนทางธรรมชาติระหว่างจังหวัดบึงกาฬ และจังหวัดสกลนครอีกด้วย

ด้วยความสวยงาม และแปลกตาของโขดหินโบราณเหล่านี้ แก่งหินบ้านท่าลี่จึงไม่ได้เป็นแค่ทรัพยากรธรรมชาติทั่วไป แต่ได้กลายเป็นต้นทุนสำคัญที่พัฒนาเป็นสถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจของคนในพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลโซ่และพี่น้องจากจังหวัดใกล้เคียง ซึ่งจุดนี้เองที่เป็นโอกาสสำคัญในการต่อยอดสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวให้กับคนในชุมชนบ้านท่าลี่ได้อย่างดี

สุจิต เมืองสุข. (2562). ยอใหญ่ท่าลี่ ของดีปลาส้ม ถิ่นยางพารา มนต์เสน่ห์ท่องเที่ยวชุมชน “บ้านท่าลี่”. ข่าวสด. สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.khaosod.co.th/sentangsedtee/ 

องค์การบริหารส่วนตำบลโซ่. (ม.ป.ป.). แผนพัฒนาท้องถิ่น5ปี (2566-2570). สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2568, จาก https://drive.google.com/file/ 

ไอที ธุรกิจ.(บก.) (7 ธันวาคม 2562). ปลาร้า-ปลาส้ม-เสื่อทอ อาชีพเสริมของชาวบึงกาฬ รายได้ดี มีออเดอร์  ทั่วประเทศ. ไอที ธุรกิจ. สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2568, จาก https://today.line.me/