บ้านอ่าวมะม่วง เดิมมีชื่อว่า "หมู่บ้านทองตุ่มน้อย" โดยมีเรื่องเล่าต่อกันมาว่า ในสมัยก่อนมีเรือสำเภาแล่นผ่านบริเวณนี้ และมีตุ่มน้ำลอยอยู่ในคลองทางเหนือน้ำ ตุ่มดังกล่าวมีแสงระยิบระยับส่องประกายคล้ายของมีค่า แต่ไม่มีใครสามารถนำขึ้นมาได้ เรื่องเล่านี้จึงกลายเป็นตำนานของชุมชน และเป็นที่มาของชื่อ "ทองตุ่มน้อย" ในช่วงแรก ต่อมาทางราชการได้จัดตั้งโรงเรียนขึ้นในพื้นที่ โดยมีหมื่นจงราชกิจ (นายชม เหลาสุข) เป็นบุคคลสำคัญในช่วงเวลานั้น โดยมีบุตร 2 คน คือ นางเอียด และนางหีด ซึ่งในเวลาต่อมาได้ทำหน้าที่เป็นผู้ใหญ่บ้าน 

สภาพแวดล้อมบริเวณที่ตั้งโรงเรียนเดิมทีมีต้นมะม่วงขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก และพื้นที่มีลักษณะเป็นอ่าวติดทะเล จึงตั้งชื่อว่า "โรงเรียนอ่าวมะม่วง" หลังจากนั้น ชาวบ้านจึงเรียกชื่อหมู่บ้านตามชื่อโรงเรียนว่า "หมู่บ้านอ่าวมะม่วง" และใช้ชื่อนี้มาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งหมู่บ้านอ่าวมะม่วงก่อตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2546

ชุมชนอ่าวมะม่วง หมู่ 3 ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่เทศบาลตำบลปากตะโก อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร โดยมีพื้นที่ 4.2 ตารางกิโลดมตร ลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่มีสภาพพื้นที่เป็นที่ราบลุ่ม และอยู่ติดกับทะเลอ่าวไทย อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอทุ่งตะโกไปทางทิศตะวันออก เป็นระยะทางประมาณ 14 กิโลเมตร 

อาณาเขตติดต่อ

• ทิศเหนือ ติดต่อ ตำบลท่าหิน อำเภอสวี จังหวัดชุมพร
• ทิศใต้ ติดต่อ ตำบลบางน้ำจืด อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร
• ทิศตะวันออก ติดต่อ ทะเลอ่าวไทย
• ทิศตะวันตก ติดต่อ ตำบลตะโก และตำบลทุ่งตะไคร อำเภอทุ่งตะโก

ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ โดยบ้านอ่าวมะม่วง หมู่ 3 มีคลองน้ำธรรมชาติที่สำคัญไหลผ่าน ได้แก่ คลองเขาปีบ คลองตะโก และฝายไสข้างแห้ง ที่เป็นแหล่งน้ำดิบสำคัญ (น้ำประปา) ของหมู่บ้าน

สภาพภูมิอากาศ เป็นแบบมรสุมร้อนชื้นและแบ่งฤดูกาลในรอบปีได้ 2 ฤดู คือ ฤดูฝนและฤดูร้อน

• ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคม-ธันวาคม เป็นช่วงที่ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้พัดพาเอาฝนจากมหาสมุทรอินเดีย และลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดพาเอาฝนจากทะเลจีนใต้เข้าสู่จังหวัดชุมพร ทำให้เป็นช่วงเวลาที่มีฝนตกยาวถึง 8 เดือน
• ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์-เมษายน เป็นช่วงที่ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนืออ่อนกำลังลง อากาศจะเริ่มร้อนขึ้นเรื่อย ๆ จนร้อนที่สุดในเดือนเมษายน

จากข้อมูล สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฏร์ (รายเดือน) สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง ข้อมูล ณ พฤศจิกายน 2568 รายงานว่า ชุมชนบ้านอ่าวมะม่วง หมู่ที่ 3 มีจำนวนประชากรรวม 468 คน จำแนกเป็นเพศชาย 223 คน เพศหญิง 245 คน และมีจำนวนครัวเรือนทั้งสิ้น 174 ครัวเรือน

ด้านการประกอบอาชีพ ประชากรชุมชนอ่าวมะม่วงโดยส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ ทำการเกษตร และรองลงมา ได้แก่ ทำประมง และประกอบอาชีพรับจ้างทั่วไป

ด้านการศึกษา ชุมชนอ่าวมะม่วงมีสถานศึกษาที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ จำนวน 1 แห่ง ดังนี้

• โรงเรียนบ้านอ่าวมะม่วง ตั้งอยู่ที่ หมู่ 3 ตำบลปากตะโก อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร

ด้านสาธารณสุข มีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลที่อยู่ในพื้นที่ จำนวน 1 แห่ง ดังนี้

• โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านอ่าวมะม่วง ตั้งอยู่ที่ หมู่ 3 ตำบลปากตะดก อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร

ระบบบริการพื้นฐาน

• การไฟฟ้า โดยชุมชนอ่าวมะม่วง หมู่ที่ 3 มีไฟฟ้าใช้แสงสว่างทุกครัวเรือน
• การประปา ซึ่งชุมชนอ่าวมะม่วง หมู่ที่ 3 มีการใช้ระบบประปาหมู่บ้าน

กลุ่มอาชีพ โดยชุมชนอ่าวมะม่วง หมู่ที่ 3 มีกลุ่มอาชีพอิสระ ดังนี้

• กลุ่มจักสานผลิตภัณฑ์จากเส้นพลาสติกบ้านอ่าวมะม่วง

ชุมชนบ้านอ่าวมะม่วง หมู่ที่ 3 มีประเพณีสำคัญตามประเพณีที่สำคัญของไทย และมีงานเทศกาลสำคัญที่มีการจัดต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ดังนี้

• ประเพณีวันขึ้นปีใหม่
• ประเพณีวันสงกรานต์
• ประเพณีลอยกระทง
• ประเพณีวันเข้าพรรษา
• ประเพณีวันออกพรรษา
• ประเพณีงานเทิดพระเกียรติกรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี ในวันที่ 19-20 กุมภาพันธ์

พิธีกรรมที่สำคัญ โดยส่วนใหญ่เกิดขึ้นในช่วงถือศีลกินเจ ซึ่งจะมีพิธีกรรมต่าง ๆ ได้แก่

• พิธีสักการะถวายบูชาเทพเจ้า  
• พิธีอาบน้ำทิพย์  
• พิธีทักษิณาวรรตรูป  
• พิธีสวดมนต์เย็น 

ทุนทางวัฒนธรรมที่สำคัญ โดยชุมชนอ่าวมะม่วง หมู่ที่ 3 มีทุนทางวัฒนธรรมที่สำคัญ ดังนี้

• วัดทองตุ่มน้อย ตั้งอยู่ที่ หมู่ 3 บ้านอ่าวมะม่วง ตำบลปากตะโก อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร โดยวัดทองตุ่มน้อยแห่งนี้ ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2483 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2539 ภายในวัดมีปูชนียวัตถุ คือ พระประธานประจำอุโบสถ ปางมารวิชัย สร้างเมื่อ พ.ศ. 2536 
• พ่อท่านเลิบ ฐิตสัทโท หรือหลวงปู่เลิบ อดีตพระเกจิอาวุโสแห่งวัดทองตุ่มน้อย ตำบลปากตะโก อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร ซึ่งได้มรณภาพแล้ว นับเป็นบุคคลสำคัญทางศาสนาที่มีบทบาทต่อวิถีชีวิตและความเชื่อของชุมชนมาอย่างยาวนาน โดยท่านได้รับการยกย่องให้เป็นพระเกจิอาจารย์ที่เป็นที่เคราพนับถือและศรัทธาของคนในพื้นที่ และได้จัดสร้างพระเครื่อง รวมถึงเครื่องรางวัตถุมงคลหลายรุ่น ซึ่งเป็นที่นิยมและเป็นที่ยอมรับในวงศาสนิกชนในพื้นที่จังหวัดชุมพร และใกล้เคียง 

ประชากรส่วนใหญ่ในชุมชนอ่าวมะม่วงใช้ภาษาถิ่นใต้ในการสื่อสารในชีวิตประจำวัน

กระทรวงวัฒนธรรม. (2553). วัดทองตุ่มน้อย. สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2568, จาก http://www.m-culture.in.th/album/

ชาญณรงค์ วงศ์อุดมโชค. (26 พฤศจิกายน 2564). หนังสือประวัติศาสตร์ชุมชนเทศบาลตำบลปากตะโก. สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2568, จาก https://anyflip.com/

ข่าวสด ออนไลน์ (บก.) 24 เมษายน 2568. อริยะโลกที่ 6 - พ่อท่านเลิบ วัดทองตุ่มน้อย อดีตพระเกจิชื่อดัง จ.ชุมพร. สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.khaosod.co.th/newspaper-column/

องค์การบริหารส่วนจังหวัดชุมพร. (ม.ป.ป). ปากน้ำตะโก. สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.chppao.go.th/travel/

สำนักงานจัดหางานจังหวัดชุมพร. (ม.ป.ป). กลุ่มอาชีพอิสระ. สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.doe.go.th/prd/chumphon/

เทศบาลตำบลปากตะโก. (ม.ป.ป). แผนพัฒนาท้องถิ่น (พ.ศ. 2564 - 2570) เทศบาลตำบลปากตะโก อำเภอทุ่งตะโก จังหวัดชุมพร. สืบค้นเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.paktako.go.th/news/doc_download/