ชุมชนบ้านหนองหอยเป็นชุมชนที่ได้ก่อตั้งมายาวนานกว่า 60 ปี (ประมาณปี พ.ศ. 2490) ชุมชนหนองหอยเป็นหมู่บ้านขนาดเล็กที่มีรากฐานมาจากการตั้งถิ่นฐานของกลุ่มชาติพันธุ์ม้ง โดยมีบรรพบุรุษดั้งเดิมอาศัยอยู่ในประเทศจีน ก่อนจะอพยพเคลื่อนย้ายเข้าสู่ประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ ประเทศพม่า ประเทศลาว และประเทศไทย กลุ่มชาวม้งรุ่นแรกที่เข้ามาบุกเบิกพื้นที่บริเวณบ้านหนองหอย ได้แก่ กลุ่มม้งแซ่เฒ่า ซึ่งเป็นม้งขาว โดยได้เข้ามาตั้งถิ่นฐานก่อนกลุ่มอื่นประมาณ 1-2 ปี ก่อนจะมีการโยกย้ายไปตั้งถิ่นฐานในพื้นที่อื่นอย่าง จังหวัดเชียงใหม่ ได้แก่ แม่สาใหม่ ขุนวาง และจังหวัดแม่ฮ่องสอน ส่งผลให้ประชากรที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มม้งลายหรือม้งเขียว ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากตระกูลที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศจีน รวมถึงกลุ่มม้งแซ่ย่างและแซ่ว่าง ซึ่งเป็นกลุ่มที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานในพื้นที่ตั้งแต่ระยะแรก และถือเป็นตระกูลใหญ่ที่สุดของชาวม้งที่อาศัยอยู่บริเวณพื้นที่

ก่อนการก่อตั้งหมู่บ้านอย่างเป็นทางการ ชาวบ้านมีการเคลื่อนย้ายถิ่นฐานอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งประมาณปี พ.ศ. 2520 จึงได้มีการจัดตั้งชุมชนเป็นหมู่บ้านอย่างเป็นทางการ ต่อมาในปี พ.ศ. 2527 เมื่อจำนวนประชากรเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้พื้นที่หมู่บ้านคับแคบ จึงได้มีการขยายพื้นที่และแยกออกเป็น 2 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านหนองหอยเก่า หมู่ที่ 7 และบ้านหนองหอยใหม่ หมู่ที่ 11 ซึ่งยังคงเป็นพื้นที่ตั้งถิ่นฐานของชุมชนจนถึงปัจจุบัน 

ต่อมา ชาวบ้านที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานบริเวณนี้ได้มีการทำไร่และมีการเคลื่อนย้ายถิ่นฐานไปเรื่อย ๆ บนดอยสูงรอบ ๆ หลังจากนั้นจึงเริ่มมีการตั้งถิ่นฐานอยู่เป็นหลักแหล่ง เดิมชาวบ้านหนองหอยทำไร่และลักลอบปลูกฝิ่น ถางพื้นที่ทำกิน จนกระทั่งได้มีการก่อตั้งศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอยขึ้นในปี พ.ศ. 2527 เพื่อขจัดปัญหาและส่งเสริม พัฒนาอาชีพที่เกี่ยวข้องกับการเกษตร โดยได้มีการแนะนำให้ชาวบ้านที่อาศัยอยู่บริเวณนี้ปลูกพืชเศรษฐกิจใหม่ ๆ ทดแทน ทำให้สามารถยกระดับความเป็นอยู่ของชาวม้งให้ดีมากขึ้น และชาวบ้านในชุมชนบ้านหนองหอยได้มีการแบ่งพื้นที่ป่าออกเป็น 4 ประเภท ดังนี้ 1) พื้นที่ที่ใช้สำหรับทำไร่ ปลูกพืชผัก 2) ป่าใช้สอย 3) ป่าอนุรักษ์ 4) ป่าพื้นที่อุทยานซึ่งมีการปักเขตแนวไว้อย่างชัดเจน

บ้านหนองหอยเก่า ตั้งอยู่หมู่ที่ 7 และบ้านหนองหอยใหม่ ตั้งอยู่หมู่ที่ 11 โดยตั้งอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงจากระดับน้ำทะเล 1,200-1,500 เมตร อยู่ห่างจากอำเภอเมืองเชียงใหม่ระยะทางประมาณ 36 กิโลเมตร โดยถนนสายแม่ริม-สะเมิง แยกขวามือระหว่างกิโลเมตรที่ 14-15 บ้านโป่งแยงนอก เข้าสู่บ้านหนองหอยเก่าประมาณ 6 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 45 นาที สถานที่ตั้งของหมู่บ้านอยู่เลยโครงการหลวงหนองหอยประมาณ 1-4 กิโลเมตร โดยชาวบ้านหนองหอยมีการสร้างบ้านเรือนทอดยาวตามสันเขา มีการกระจุกตัวของบ้านเป็นกลุ่มเล็ก ๆ และกระจายตัวออกเป็นกลุ่ม ๆ ตามความสูงต่ำของภูมิประเทศ 

อาณาเขตติดต่อ

• ทิศเหนือ ติดต่อ บ้านโป่งไคร้
• ทิศใต้ ติดต่อ บ้านแม่ขิ, ปางไฮ
• ทิศตะวันตก ติดต่อ บ้านแม่ปง, บางบ้อ
• ทิศตะวันออก ติดต่อ บ้านโป่งแยง 

ลักษณะภูมิอากาศ 

สภาพอากาศใกล้เคียงกันตลอดทั้งปีเนื่องจากภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูง ดังนั้นอากาศโดยรวมจะคล้ายคลึงคือ เย็นสบายตลอดทั้งปี ภูมิอากาศในแต่ละฤดู ดังนี้ 

• ฤดูร้อน อุณหภูมิสูงประมาณ 30 องศาเซลเซียส 
• ฤดูฝน จะมีฝนตกซุกมาก 
• ฤดูหนาว จะมีอากาศหนาวจัดทุกปี อุณหภูมิต่ำสุดประมาณ 4 องศาเซลเซียส 

บ้านหนองหอยมีศูนย์พัฒนาเด็กเล็กตั้งอยู่ภายในชุมชน และศูนย์สาธารณสุขมูลฐาน ตั้งอยู่ภายในชุมชน คือ หน่วยงาน อสม. (อาสาสมัคร สาธารณสุขประจำหมู่บ้าน) 

ข้อมูลประชากรจากสถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร (รายเดือน) สำนักบริหารการทะเบียน กรมปกครอง รายงานจำนวนประชากร ข้อมูลเดือนพฤศจิกายน 2568 ดังนี้

หมู่ที่	ชื่อหมู่บ้าน	ชาย	หญิง	จำนวนประชากรทั้งหมด	จำนวนหลังคาเรือน
7	บ้านหนองหอยเก่า	691	732	1,423	366
11	บ้านหนองหอยใหม่	792	805	1,597	329

กลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ในชุมชน: ม้ง

อาชีพหลักภายในชุมชนบ้านหนองหอยประกอบอาชีพเกษตรกรรม โดยการปลูกผัก ผักสลัด กะหล่ำ แครอท กระทั่งปัจจุบันเริ่มมีการปลูกชาเขียว องุ่น ลักษณะของการทำเกษตรจะทำในแบบขั้นบันได เนื่องจากพื้นที่ของชาวม้งเป็นพื้นที่สูงและมักจะทำการเกษตรในช่วงฤดูฝนกับช่วงฤดูหนาวเท่านั้น ส่วนในฤดูร้อนชาวบ้านมักพากันออกไปหาพื้นทำการเกษตรใหม่ เนื่องจากมีปัญหาเกี่ยวกับการขาดแคลนแหล่งน้ำ

ภายในชุมชนบ้านหนองหอยมีเครือข่ายต่าง ๆ เช่น เครือข่ายต้านภัยยาเสพติด และเครือข่ายเศรษฐกิจพอเพียง เป็นต้น 

ศาสนาและความเชื่อ 

เดิมชาวบ้านมีความเชื่อหรือนับถือผี การบูชาบรรพบุรุษ และเชื่อในเรื่องของอำนาจเหนือธรรมชาติ แต่ปัจจุบันชาวบ้านบางส่วนได้เปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธและศาสนาคริสต์ โดยจะเห็นได้ว่าในหมู่บ้านหนองหอยนี้มีโบสถ์และการเผยแพร่พระพุทธศาสนาแก่ชาวบ้านในหมู่บ้านอีกด้วย  

ในส่วนของความเชื่อในอำนาจเหนือธรรมชาติยังคงมีอยู่ ดังจะเห็นได้จากการที่ชาวบ้านในชุมชนหนองหอยยังคงใช่วิธีการทำนายด้วยกระดูกไก่เมื่อมีอาการเจ็บป่วย เพื่อให้ทราบว่าเป็นผีตนใดที่มาทำให้คน ๆ นั้น เกิดอาการเจ็บป่วย และจะสามารถรักษาได้หรือไม่ หรือจะต้องรักษาอย่างไร นอกจากนี้ชาวบ้านในชุมชนหนองหอยยังคงให้ความสำคัญกับพิธีกรรมตามความเชื่อดั้งเดิมอยู่มาก เช่น เมื่อมีการเจ็บป่วยก็จะมีการทำพิธีฮ้องขวัญ (เรียกขวัญ) การทำพิธีอัวเน้ง และพิธีกรรมเกี่ยวกับการเกิด การตาย เป็นต้น

วิถีชีวิต

เป็นการดำเนินชีวิตอย่างเรียบง่าย ทั้งด้านการกิน ที่อยู่อาศัย การแต่งกาย และการประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ ตามความเชื่อ เน้นความเรียบง่ายไม่พิธีรีตองจนเกินไป 

กิจกรรมประเพณี ป

ระเพณีปีใหม่ม้ง จัดขึ้นประมาณเดือนธันวาคมหรือมกราคมของทุกปี 

กำลังอยู่ระหว่างจัดทำข้อมูล

ทุนภูมิปัญญาท้องถิ่นผ้าปักชาวม้งบ้านหนองหอย 

ชุมชนบ้านหนองหอย ถือเป็นหนึ่งอาชีพของชาวบ้าน โดยเฉพาะผ้าปักของชนเผ่าม้ง ถือเป็นอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่มีความโดดเด่นและมีคุณค่าทางภูมิปัญญา ผ้าปักและผ้าเขียนลายเทียนของม้งมีความประณีตงดงาม เกิดจากกระบวนการผลิตแบบทำมือที่ต้องใช้ทักษะเฉพาะ ความละเอียดประณีต และสมาธิสูงจากผู้ปฏิบัติงาน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้เชี่ยวชาญและปราชญ์ชาวบ้านในพื้นที่หมู่บ้านหนองหอย

ทุนทรัพยากรธรรมชาติ 

แหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ 

จุดชมวิวจะเลยชุมชนบ้านหนองหอยขึ้นไป คือ เส้นทางชมธรรมชาติดอยม่อนล่อง ที่สามารถมองเห็นวิวทิวทัศน์ได้กว้าง และชมพรรณไม้และดอกไม้ป่าที่หลากหลาย ในส่วนของฤดูหนาวจะเป็นจุดชมทะเลหมอกที่สวยงาม 

นอกจากนี้ยังมีสถานที่อีกหนึ่งแห่ง คือ ม่อนแจ่ม สถานที่ในโครงการหลวง ที่มีความสวยงาม สามารถมองเห็นเมืองฝาง และอำเภอแม่แตงได้อย่างชัดเจนในเวลากลางคืน

ชาวบ้านในชุมชนหนองหอยสื่อสารกันด้วยภาษาม้ง ปัจจุบันชาวบ้านหนองหอยส่วนใหญ่เข้าใจทั้งภาษาไทยกลางและภาษาพื้นเมืองเชียงใหม่ สามารถติดต่อสื่อสารกับคนพื้นที่ราบได้ โดยเฉพาะวัยรุ่นที่สามารถสื่อสารได้เป็นอย่างดี

ด้านการเมืองการปกครอง:

การปกครองตามแบบดั้งเดิมของชุมชนบ้านหนองหอย มีหัวหน้าหมู่บ้าน ซึ่งเป็นผู้ที่มีความสำคัญที่สุดในหมู่บ้าน มักเป็นบุคคลที่มาจากตระกูลที่มีอิทธิพลมากที่สุดในหมู่บ้าน แต่ปัจจุบันรูปแบบการปกครองของชุมชนหนองหอยได้เปลี่ยนไปจากเดิม เพื่อให้ได้สอดคล้องกับรูปแบบการปกครองของท้องถิ่น 

ด้านเศรษฐกิจ:

ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอยทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตรที่สำคัญของชุมชน โดยดำเนินงานเพื่อส่งเสริมการพัฒนาอาชีพและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ หนึ่งในภารกิจสำคัญคือการจัดตั้งศูนย์พัฒนาเด็กเล็กก่อนวัยเรียนภายในหมู่บ้าน เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ครอบครัวและเปิดโอกาสให้เด็กในชุมชน ทั้งเด็กในบ้านหนองหอยและเด็กชาวม้ง ได้รับการศึกษาที่เป็นระบบและมีมาตรฐานมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ ศูนย์ยังมีบทบาทในการเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านการเกษตร โดยการจัดอบรม ส่งเสริมกิจกรรมชุมชน และพัฒนาทักษะการประกอบอาชีพให้แก่เกษตรกร รวมทั้งสนับสนุนการปรับปรุงรูปแบบการเพาะปลูกให้เหมาะสมกับพื้นที่ภูเขา เช่น การปลูกพืชแบบขั้นบันไดหรือการทำคูรับน้ำขอบเขา ซึ่งช่วยลดการพังทลายของดิน เพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำ และส่งเสริมการทำเกษตรอย่างยั่งยืนในพื้นที่สูง ส่งผลให้ชุมชนบ้านหนองหอยเกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงพัฒนาและมีการมีส่วนร่วมของประชาชนเพิ่มมากขึ้น โดยหันมาประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมอย่างยั่งยืน เพื่อลดการปลูกฝิ่น และการตัดไม้ทำลายป่า 

พื้นที่ซ้อนทับ:
ป่าสงวนแห่งชาติ: เขตป่าสงวนแห่งชาติป่าดอยสุเทพ

กำลังอยู่ระหว่างจัดทำข้อมูล

เกศินี ศรีรัตน์. (2553). บทบาทของผ้าปักต่อวิถีชีวิตชาวม้งบ้านหนองหอย ต.แม่แรม อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ (โครงการวิจัย). ม.ป.ท.: ม.ป.พ. 

จิตรา อินทรกำแพง. (2553). ความทรงจำร่วมของชาวม้ง กรณีศึกษาศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย ตำบลแม่แรม อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ (รายงานการวิจัย). ม.ป.ท.: ม.ป.พ. 

เทศบาลตำบลแม่แรม. (ม.ป.ป.). ข้อมูลพื้นฐาน. https://www.maeram.go.th/index 

โฆษิต ไชยประสิทธิ์. (2560). พ่อเจ้าหลวง : ประวัติศาสตร์ความทรงจำร่วมของชาวม้ง บ้านหนองหอย. วารสารข่วงผญา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่, 12, 11–38. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/khuangpaya/  

ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย. (ม.ป.ป). โครงการหลวงหนองหอย. Facebook. https://www.facebook.com/p/ 

สัญญา สะสอง. (2553). ความเชื่อในชุมชนในศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย ตำบลแม่แรม อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ (โครงการวิจัย). ม.ป.ท.: ม.ป.พ.