ตามคำบอกเล่าของท่านผู้เฒ่าผู้แก่ภายในชุมชน ในสมัยโบราณได้เล่าสืบกันมาถึงเรื่องราวของชื่อคลองนกกระทุงนี้ว่า ในสมัยอดีตบริเวณที่เรียกว่าคลองนกกระทุงแห่งนี้เคยเป็นเพียงแหล่งหนองน้ำที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และเพราะความที่บริเวณโดยรอบนี้ มีระบบนิเวศน์ที่อุดมสมบูรณ์เป็นเหตุให้มีนกอพยพมาจากที่ต่าง ๆ เข้ามาตั้งถิ่นฐาน คือ ฝูงนกกระทุง ภายหลังเมื่อมีการพัฒนาระบบชลประทาน พื้นที่หนองน้ำเดิมก็ถูกปรับให้เป็นเปลี่ยนเป็นคูคลอง ประกอบกับการเริ่มตั้งถิ่นฐานของชุมชนผู้คนขยับขยายเป็นหมู่บ้านที่อยู่อาศัยอย่างต่อเนื่อง จนเกิดการเรียกชื่อหมู่บ้านว่า บ้านคลองนกกระทุง

บ้านคลองนกกระทุงเป็นพื้นที่ชนบทริมน้ำ ตั้งอยู่ในเขตการปกครองขององค์การบริหารส่วนตำบลคลองนกกระทุง มีลักษณะสภาพแวดล้อมเป็นพื้นที่ราบลุ่ม ซึ่งเอื้อต่อการประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมเป็นหลัก โดยพื้นที่โดยรอบชุมชนส่วนใหญ่เป็นทุ่งนา

อาณาเขตติดต่อพื้นที่ใกล้เคียง

• ทิศเหนือ ติดกับ ตำบลบางเลน ตำบลบางภาษี
• ทิศใต้ ติดกับ ตำบลบางระกำ
• ทิศตะวันออก ติดกับ ตำบลลำพญา
• ทิศตะวันตก ติดกับ ตำบลบางปลา

ปัจจุบันชุมชนมีสภาพบ้านเรือนที่มีความมั่นคงถาวร มีสาธารณูปโภคและสาธารณูปการพื้นฐานที่เอื้อต่อการดำรงชีวิตของประชาชนภายในพื้นที่ นอกจากนี้ในด้านการศึกษา มีโรงเรียนบ้านคลองนกกระทุง ตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 8 เปิดทำการสอนในระดับอนุบาลถึงระดับประถมศึกษาชั้นปีที่ 1-6 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครปฐม เขต 2 อีกทั้งยังมีศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านคลองนกกระทุง ตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 7

บ้านคลองนกกระทุง ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ โดยสถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร (รายเดือน) สำนักบริหารการทะเบียน กรมปกครอง รายงานจำนวนประชากรข้อมูลเดือน พฤศจิกายน 2568 ดังนี้

จำนวนประชากรบ้านคลองนกกระทุง แบ่งออกเป็น 2 หมู่บ้าน ดังนี้

• หมู่ที่ 7 มีจำนวนครัวเรือน 275 ครัวเรือน และจำนวนประชากร 609 คน แบ่งเป็นชาย 293 คน หญิง 316 คน
• หมู่ที่ 8 มีจำนวนครัวเรือน 157 ครัวเรือน และจำนวนประชากร 387 คน แบ่งเป็นชาย 182 คน หญิง 205 คน 

ชุมชนบ้านคลองนกกระทุงประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก และกลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชนที่หลากหลาย ซึ่งเกิดจากการรวมกลุ่มของประชาชนในชุมชน เพื่อสร้างรายได้และเสริมความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจในระดับครัวเรือนและชุมชน กลุ่มอาชีพส่วนใหญ่สอดคล้องกับวิถีชีวิตเกษตรกรรมและทรัพยากรท้องถิ่นในพื้นที่ โดยมีการทำสวน ไร่นาแบบผสมผสาน และในพื้นที่ของชุมชนยังมีการเลี้ยงสัตว์ เช่น ฟาร์มเลี้ยงไก่ไข่ เป็ดไข่ (สมจิตฟาร์ม หมู่ที่ 7 ,ดีเลิศฟาร์ม หมูที่ 7) เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีกลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชนที่นำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาประยุกต์ใช้ และแหล่งเรียนรู้ของชุมชน เช่น 

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนจักสานผักตบชวาบ้านคลองนกกระทุง กลุ่มจักสานที่มีลักษณะเฉพาะของชุมชน เป็นงานหัตถกรรมที่มีเอกลักษณ์โดยการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นสร้างสรรค์ออกมาเป็นงานผลิตภัณฑ์ และสามารถทำการผลิตได้หลายรูปแบบ เช่น กระเป๋า ตะกร้า ของใช้ภายในบ้าน แสดงถึงความประณีตในการสาน และที่สำคัญสิ่งที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชนคือเทคนิคในการสาน จนเกิดลวดลายที่แตกต่างกันออกไป

นอกจากนี้ เครือข่ายในการทำงานยังชาวบ้านยังยึดการทำงานในลักษณะของการช่วยเหลือ การสนับสนุน และหน่วยงานภายนอก เช่น หน่วยงานของกรมการพัฒนาชุมชนเข้ามาให้ความรู้ และการสนับสนุนวิทยากรเข้ามาอบรมหรือให้ความรู้แก่คนภายในชุมชน

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปจากกล้วยและผลผลิตทางการเกษตรคลองนกกระทุง เป็นผลผลิตทางการเกษตรของชุมชนบ้านคลองกระทุงที่นำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อาหาร เพื่อเพิ่มมูลค่า โดยพัฒนาเป็นของทานเล่นและของฝากที่สะท้อนอัตลักษณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน

ศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านคลองนกกระทุง เป็นแหล่งเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้ด้านเกษตรอินทรีย์และวิถีชีวิตชุมชนมุ่งต่อยอดองค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นจากประสบการณ์ของคนในพื้นที่โดยอาศัยฐานทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ภายในชุมชนบ้านคลองนกกระทุงเป็นหลัก เพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน  

ชุมชนบ้านคลองนกกระทุง มีงานประเพณีสำคัญ ประกอบด้วย งานประจำปีนมัสการหลวงพ่อบุญเรือนฯ และการจัดประเพณีในวันสำคัญต่าง ๆ ตามเทศกาลของไทย ได้แก่ วันเข้าพรรษา วันวิสาขบูชา พิธีตักบาตรเทโวโรหนะ เป็นต้น

ผู้นำ ปราชญ์ชาวบ้าน บุคคลสำคัญบ้านคลองนกกระทุง

1.ปราชญ์หมู่บ้าน 

• นางนกน้อย ศรีนวลมาก
• นางสมหมาย ศรีจิตแจ่ม

2.กลุ่มวิสาหกิจชุมชนจักสานผักตบชวาบ้านคลองนกกระทุง

• นางเพ็ญศรี ฉะอ้อนชม ประธานกลุ่มฯ

ทุนเศรษฐกิจ  

บ้านคลองนกกระทุงมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน อาทิ ผลิตภัณฑ์จักสานจากผักตบชวา ซึ่งเป็นการนำทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่มาแปรรูปอย่างสร้างสรรค์เพื่อเพิ่มมูลค่าและสร้างรายได้ให้แก่กลุ่มวิสาหกิจชุมชน

ภาษาถิ่นที่คนในพื้นที่ใช้ในการสื่อสารกันเป็นหลัก คือ ภาษากลาง

ยุวดี พรธาราพงศ์. (2567). การพัฒนาอัตลักษณ์และออกแบบนวัตกรรมผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากจักสานผักตบชวา เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนและส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น. วารสารศิลป์ปริทัศน์ คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 12(1), จาก http://s://so01.tci-thaijo.org/  

องค์การบริหารส่วนตำบลคลองนกกระทุง. (ม.ป.ป.). แผนพัฒนาท้องถิ่น (พ.ศ. 2566-2570). สืบค้นเมื่อ 20 ธันวาคม 2568, http://www.klongnok.go.th/doc/

กองส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน กรมส่งเสริมการเกษตร. (ม.ป.ป.). กล้วยกรอบแก้ว วิสาหกิจชุมชนแปรรูปกล้วยและผลผลิตทางการเกษตรคลองนกกระทุง. สืบค้นเมื่อ 20 ธันวาคม 2568, https://smce2023.doae.go.th/product_detail.php