บ้านวังตะกู ถือเป็นชุมชนที่มีรากฐานทางเศรษฐกิจที่เข้มแข็งและมีการเติบโตอย่างต่อเนื่องยาวนานกว่า 100 ปี โดยมีบทบาทสำคัญในฐานะชุมชนเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่เป็นรองเพียงเทศบาลเมืองบางมูลนากเท่านั้น ประวัติศาสตร์ของที่นี่สะท้อนให้เห็นถึงการปรับตัวของชุมชนตามเส้นทางการคมนาคมและการขยับขยายของตัวเมืองในแต่ละยุคสมัย

ในระยะเริ่มแรก ศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนสินค้าและการใช้ชีวิตของผู้คนตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ที่เรียกกันว่า "ตลาดใน" ซึ่งตั้งอยู่ภายในเขตเทศบาลตำบลวังตะกูในปัจจุบัน พื้นที่บริเวณนี้คือหัวใจสำคัญของการค้าขายที่ก่อตัวขึ้นจากรากฐานของชุมชนริมน้ำและการเกษตรกรรม เป็นจุดนัดพบของผู้คนในพื้นที่เพื่อแลกเปลี่ยนทรัพยากรและผลผลิตในท้องถิ่น

เมื่อมีการตัดถนนสายหลักเลี่ยงผ่านพื้นที่ชุมชนเดิม ส่งผลให้ทิศทางการขยายตัวของเมืองเปลี่ยนแปลงไป เกิดเป็นย่านเศรษฐกิจใหม่ที่เรียกว่า "ตลาดนอก" ขึ้นบริเวณสองฝั่งถนนเทศบาล โดยมีลักษณะเด่นเป็นอาคารพาณิชย์แบบห้องแถวเรียงรายตลอดแนวถนน พื้นที่ตลาดนอกนี้กลายเป็นศูนย์กลางการค้าที่ทันสมัยในขณะนั้น เป็นแหล่งรองรับสินค้าและผู้คนจากตำบลใกล้เคียงที่เข้ามาจับจ่ายใช้สอย

ในช่วงที่เศรษฐกิจของวังตะกูรุ่งเรืองถึงขีดสุด ชุมชนแห่งนี้ไม่เพียงแต่เป็นแหล่งค้าขาย แต่ยังเป็นศูนย์รวมความบันเทิงและวัฒนธรรมที่หลากหลาย โดยได้รับอิทธิพลอย่างมากจากการอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานของชาวจีน ซึ่งนำพาเอาวิถีชีวิตและธุรกิจใหม่ ๆ เข้ามาด้วย ในอดีตพื้นที่แห่งนี้เคยเป็นที่ตั้งของโรงภาพยนตร์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความทันสมัย รวมถึงมีโรงฝิ่นที่สะท้อนภาพประวัติศาสตร์สังคมในยุคสมัยนั้น ร่องรอยเหล่านี้คือเครื่องยืนยันถึงความคึกคักของบ้านวังตะกูในฐานะเมืองท่าบกที่สำคัญของภูมิภาค

บ้านวังตะกู ตั้งอยู่ในพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลวังตะกู โดยมีสภาพลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ราบลุ่ม มีลักษณะภูมิอากาศโดยทั่วไปมีอากาศร้อนจัดในฤดูร้อน และเย็นสบายในฤดูหนาวจากอิทธิพลลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และลมมรสุมตะวันออกเฉียงใต้ ภูมิอากาศจึงแบ่งเป็น 3 ฤดูกาล ดังนี้

• ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม
• ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์
• ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคมถึงเมษายน

อาณาเขตติดต่อ

• ทิศเหนือ ติดกับ บ้านมะกอกงอ หมู่ที่ 5
• ทิศใต้ ติดกับ บ้านห้วยเรียงกลาง หมู่ที่ 5
• ทิศตะวันออก ติดกับ บ้านวังอีแร้ง หมู่ที่ 4
• ทิศตะวันตก ติดกับ บ้านวังตะกู หมู่ที่ 11

ด้านสาธารณูปโภค

• ในชุมชนบ้านวังตะกูมีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ จำนวน 1 แห่ง คือ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านวังตะกู ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 11 ตำบลวังตะกู
• การไฟฟ้า บ้านวังตะกู มีไฟฟ้าแสงสว่างใช้ครบครอบคลุมทุกครัวเรือน
• การประปา โดยบ้านวังตะกู หมู่ที่ 1, 3 และ 11 ใช้น้ำประปากลางของเทศบาลตำบลวังตะกู
• ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ คลองบุษบงค์ เป็นคลองธรรมชาติที่ไหลผ่านบริเวณกลางชุมชน ซึ่งเป็นคลองสำคัญที่ใช้เป็นที่ตั้งบ้านเรือนไปตลอดแนวคลอง จนไปบรรจบที่ลำน้ำน่าน อำเภอบางมูลนาก

ด้านการศึกษา โดยบ้านวังตะกูมีสถานศึกษาในพื้นที่ จำนวน 2 แห่ง ดังนี้ 

• โรงเรียนวังตะกู เป็นโรงเรียนที่เปิดสอนชั้นประถมศึกษา ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 3 ต.วังตะกู อ.บางมูลนาก จ.พิจิตร
• โรงเรียนวังตะกูราษฎร์อุทิศ เป็นโรงเรียนที่เปิดสอนชั้นมัธยมศึกษา ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 3 ต.วังตะกู อ.บางมูลนาก จ.พิจิตร

สถานที่สำคัญทางวัฒนธรรมของชุมชน โดยบ้านวังตะกูมีวัดในพื้นที่ จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ 

• วัดวังตะกู ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 3 ต.วังตะกู อ.บางมูลนาก จ.พิจิตร
• วัดวังสุขุมวราราม ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 11 ต.วังตะกู อ.บางมูลนาก จ.พิจิตร

จากข้อมูลประชากรทางการทะเบียนราษฎร์ สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง ณ พฤศจิกายน 2568 รายงานว่า บ้านวังตะกู หมู่ที่ 1 หมู่ที่ 3 และหมู่ที่ 11 มีประชากรรวมกันทั้งสิ้น 283 คน แบ่งเป็นเพศชาย 138 คน และเพศหญิง 145 คน มีจำนวนครัวเรือนรวมกันทั้งสิ้น 103 ครัวเรือน โดยสามารถสรุปข้อมูลได้ดังตารางต่อไปนี้

ด้านการประกอบอาชีพ ประชากรโดยส่วนใหญ่ในชุมชนบ้านวังตะกู ประกอบอาชีพภาคเกษตรกรรมเป็นหลัก และนอกภาคเกษตรกรรม ได้แก่ ค้าขาย ธุรกิจขนาดเล็ก ธุรกิจโรงสี รับราชการ ลูกจ้างโรงงานอุตสาหกรรม

องค์กรชุมชนและกลุ่มอาชีพ โดยบ้านวังตะกูมีกลุ่มวิสาหกิจชุมชนที่มีบทบาทส่งเสริมการสร้างการมีส่วนร่วม และถ่ายทอดองค์ความรู้ให้แก่คนในชุมชน ได้แก่

• กลุ่มปุ๋ยชีวภาพเกษตรกร ตำบลวังตะกู ตั้งอยู่ที่ หมู่ 3 ดำเนินการโดย ครูณรงค์ แฉล้มวงศ์ โดยกลุ่มนี้เป็นกลุ่มที่จัดตั้งขึ้นเพื่อถ่ายทอดและเผยแพร่องค์ความรู้เรื่องเกษตรอินทรีย์ผสมผสาน โดยครูณรงค์ เป็นผู้สอน การเรียนรู้วิธีทำปุ๋ยชีวภาพใช้เอง ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือนได้ อีกทั้งยังปรับแนวคิดเกี่ยวกับเกษตรทฤษฎีใหม่ให้กับเกษตรกร สาธิตการทำเกษตรอินทรีย์ผสมผสาน การผลิตปุ๋ยหมักสูตรต่าง ๆ การผลิตฮอร์โมนจากพืชและสัตว์ และการทำสมุนไพรขับไล่แมลง เป็นต้น โดยให้กลุ่มเกษตรกรกลุ่มต่าง ๆ ได้ลองฝึกปฏิบัติ 

บ้านวังตะกู เป็นชุมชนที่มีทุนทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น ดังนี้

วัดสุขุมาราม ถือเป็นทุนทางวัฒนธรรมและทุนทางกายภาพที่สำคัญยิ่งของตำบลวังตะกู โดยมีรากฐานมาจากความศรัทธาและการเสียสละของคนในชุมชน เริ่มต้นจากการได้รับบริจาคที่ดินจากคุณกำจัด สุขุมานนท์ จนก่อตั้งเป็น วัดใหม่วังตะกู ในปี พ.ศ. 2499 ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเป็นวัดสุขุมารามในเวลาต่อมา ทุนชุมชนที่โดดเด่นของวัดแห่งนี้ประกอบด้วย 1) พระพุทธไสยาสน์ ที่มีความยาวถึง 55 เมตร (ใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศ) ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่รัชกาลที่ 9 ทุนทางกายภาพที่ยิ่งใหญ่นี้ได้กลายเป็นแลนด์มาร์คสำคัญที่ดึงดูดผู้คนจากทั่วประเทศให้เข้ามาเยี่ยมเยือน 2) วิหารหลวงพ่อเขียน ธมมฺรักขิโต อดีตเจ้าอาวาสผู้เป็นที่เคารพศรัทธาอย่างสูง เป็นต้นทุนทางจิตใจที่เหนียวแน่น เชื่อมโยงผู้คนในหมู่บ้านเข้าด้วยกันผ่านความเชื่อและหลักธรรมคำสอนของท่าน 3)อาคารโบราณ อุโบสถ และศาลาการเปรียญของวัด มีการประดับตกแต่งด้วยประติมากรรมที่งดงามสอดแทรกศิลปะร่วมสมัย สะท้อนถึงภูมิปัญญาช่างศิลป์และการผสมผสานทางวัฒนธรรมที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป.). วัดสุขุมาราม. สืบค้นเมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2569, จาก https://thai.tourismthailand.org/Attraction/

องค์การบริหารส่วนตำบลวังตะกู. (2567). แผนพัฒนาท้องถิ่น พ.ศ.2566 - 2570 องค์การบริหารส่วนตำบลวังตะกู อำเภอบางมูลนาก จังหวัดพิจิตร. สืบค้นเมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2569, จาก https://www.wangtaku-phichit.go.th/project-detail

สาวิตรี สอาดเทียน. (2551). กระบวนการทุนทางสังคมในการทำเกษตรกรรมยั่งยืนที่มีผลต่อการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมของชุมชน : กรณีศึกษา ชุมชนวังตะกู ตำบลวังตะกู อำเภอบางมูลนาก จังหวัดพิจิตร. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

เทศบาลตำบลวังตะกู. (2567). ภูมิปัญญาท้องถิ่น ด้านการเกษตร. สืบค้นเมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2569, จาก https://www.wangtaku.go.th/tambon/localwisdom

โรงเรียนวัดวังตะกู. (2568). โรงเรียนวัดวังตะกู[รูปภาพ]. Facebook. https://web.facebook.com/photo/

โรงเรียนวังตะกูราษฎร์อุทิศ. (ม.ป.ป.). VTR แนะนำโรงเรียนวังตะกูราษฎร์อุทิศ 2566. สืบค้นเมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2569, จาก https://web.facebook.com/share/

Amulet Heritage. (ม.ป.ป.). ประวัติหลวงพ่อเขียน ธัมมรักขิโต วัดวังตะกู. สืบค้นเมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2569, จาก http://www.amuletheritage.com/pdf/a64.pdf