“แจ่วผีโพง” รสชาติลาวครั่ง อุทัยธานี

“แจ่วผีโพง” รสชาติลาวครั่ง อุทัยธานี

“แจ่วผีโพง” เพียงได้ยินชื่อก็ชวนให้สงสัยและน่าค้นหา
ชื่อที่ฟังดูไม่คุ้นหู กลับรู้สึกถึงความลึกลับ แฝงด้วยรสชาติท้องถิ่น คือ เมนูน้ำพริกหรือแจ่วพื้นบ้านรสเด็ดของกลุ่มชาติพันธุ์ “ลาวครั่ง” ในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานี โดยเฉพาะที่ “บ้านสะนำ” ตำบลบ้านไร่ อำเภอบ้านไร่ ที่สะท้อนภูมิปัญญาการกินอันเรียบง่าย แต่เต็มไปด้วยรสชาติที่เป็นเอกลักษณ์

เสน่ห์ของแจ่วผีโพง อยู่ที่ “ความสด” และ “ความนัว”
เกิดจากวัตถุดิบพื้นบ้าน ประกอบด้วย พริก หอม กระเทียมโขลก ตามด้วยมะเขือส้มยีพอแหลก ก่อนใส่ปลาร้าสับคลุกเคล้าให้เข้ากัน ทานคู่กับพืชผักที่หาได้ เป็นรสชาติที่เรียบง่ายแสดงให้เห็นถึงวิถีคนลาวครั่งที่ยังคงผูกพันกับธรรมชาติและของที่หาได้รอบตัว

ชื่อ “ผีโพง” ที่นำมาใช้เรียกน้ำพริก
มาจากความเชื่อท้องถิ่นเรื่อง “ผีโพง” ผีที่มักถูกเล่าขานว่าสิงในคนได้ คนที่เป็นผีโพงจะชอบกินของสด ของดิบ ชาวอีสานมักเรียกคนที่ชอบทานแบบนี้ว่า “โพง” หรือ “ผีโพง” ดังนั้นชื่อนี้จึงถูกนำมาตั้งเป็นชื่อของแจ่วหรือน้ำพริก ด้วยแจ่วผีโพงนี้ใช้วัตถุดิบสดที่โขลกเสร็จแล้วทานทันที สะท้อนให้เห็นว่าการกินไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของรสชาติ หากยังเป็นเรื่องของความหมายที่ผูกโยงระหว่างคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ

เมื่อฤดูกาลเปลี่ยน วัตถุดิบในครัวก็เปลี่ยนตาม
เมื่อฤดูกาลเปลี่ยน วัตถุดิบข้างครัวของ “บ้านสะนำ” ก็เปลี่ยนตาม ปฏิทินนิเวศของชุมชนมักบอกให้รู้ว่าช่วงใดพืชผลใดจะงอกงาม หรือจะหาสัตว์ แมลงบางชนิด มาทำอาหารก็หาได้เฉพาะบางช่วง หมุนเวียนเปลี่ยนไป การกินตามฤดูกาล รู้จักปรับตัวตามสิ่งแวดล้อม คือความยืดหยุ่นในการปรุง เป็นที่มาของ “แจ่วผีโพง” หนึ่งใน “แจ่วร้อยสำรับ” วัฒนธรรมภูมิปัญญาอาหารท้องถิ่น

รู้จัก “บ้านสะนำ” เพิ่มเติม : https://wikicommunity.sac.or.th/community/2582

รู้จัก “ลาวครั่ง” เพิ่มเติม : https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/203

รู้จัก “ผีโพง” เพิ่มเติม : https://db.sac.or.th/thailand-cultural-encyclopedia/detail.php?id=16432

ขอบคุณภาพจาก

1. วิกิชุมชน

2. เว็บไซต์ชุมชนท่องเที่ยวสร้างสรรค์อุทัยธานี: https://www.creativetourism-uthai.com/

สุธาสินี บุญเกิด: ผู้เขียน