ชุมชนนอกเขตกำแพงเมืองสุโขทัยอยู่ทางใต้ของกำแพงเมืองเก่าทางประตูนะโม โดยชุมชนนี้มีแหล่งเรียนรู้ทางศิลปะโดยเฉพาะพระพิมพ์ ที่ตั้งศูนย์การเรียนรู้ทางด้านศิลปะพระพิมพ์ในพื้นที่

บ้านเกิดพระยาพิชัยดาบหัก แหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่จัดแสดงชีวประวัติและอนุสาวรีย์ เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ประชาชนมากราบไหว้และถวายไก่ปูนปั้นเพื่อขอพร มีบรรยากาศที่ร่มรื่นเหมาะแก่การพักผ่อน

บ้านทุ่งใหญ่ ชุมชนชนบทกลางธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ มีทั้งป่าเขา ลำธาร และสวนยางพารา สะท้อนวิถีชีวิตเกษตรกรรมที่เรียบง่ายและพึ่งพาตนเองได้ ที่นี่โดดเด่นด้วยการอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืนของชาวไทยพุทธและชาวไทยมุสลิม ซึ่งยังคงรักษาประเพณี ศาสนา และวัฒนธรรมท้องถิ่นไว้อย่างงดงาม 

เป็นชุมชนของชาวปกาเกอะญอ ที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นทั้งด้านวัฒนธรรม ธรรมชาติ และการอยู่ร่วมกับป่าอย่างยั่งยืน วิถีชีวิตที่ผูกพันกับธรรมชาติและป่าไม้ ชาวบ้านส่วนใหญ่ยังคงอาชีพเก็บของป่า ล่าสัตว์ และเลี้ยงสัตว์ นอกจากนี้ยังมีการทอผ้าแบบดั้งเดิมที่มีลวดลายเป็นเอกลักษณ์ การดำรงชีวิตของชาวบ้านสะท้อนถึงความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกับธรรมชาติและการอยู่ร่วมกันกับป่าอย่างยั่งยืน

บ้านช่องฟืน ชุมชนพหุวัฒนธรรมเก่าแก่กับวิถีชีวิตที่สัมพันธ์กับท้องทะเล การทำประมงพื้นบ้านและปัญหาการเปลี่ยนแปลงทางระบบนิเวศ กับการอนุรักษ์ทรัพยากรอย่างยั่งยืนจนกลายเป็นชุมชนต้นแบบด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวที่มีความสวยงาม

บ้านโป่งลึกเป็นชุมชนกะเหรี่ยงสะกอที่ยังคงรักษาขนบธรรมเนียมและวัฒนธรรมดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น ตั้งอยู่ท่ามกลางธรรมชาติที่งดงามของเทือกเขาตะนาวศรีและแม่น้ำเพชรบุรี เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสวิถีชีวิตชุมชนแบบใกล้ชิด พร้อมทั้งเพลิดเพลินกับกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เช่น การล่องแพ และเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในบรรยากาศสงบและเป็นกันเอง

วัฒนธรรมท้องถิ่น อาหารพื้นเมืองที่มีเอกลักษณ์ ธรรมชาติที่สวยงามสำหรับการล่องเรือ สินค้าชุมชนที่หลากหลาย และวิถีชีวิตของชาวบ้านที่เรียบง่ายและอบอุ่น 

ตลาดน้ำหมู่บ้านปางช้างอโยธยาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่โดดเด่นของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ตั้งอยู่ท่ามกลางธรรมชาติและบรรยากาศย้อนยุคแบบไทยโบราณ ด้วยวิถีชีวิตชุมชนไทย นอกจากนี้ยังมี “ปางช้างอโยธยา” ตั้งอยู่ในพื้นที่เดียวกัน ซึ่งนักท่องเที่ยวสามารถนั่งช้างชมรอบตลาดและพื้นที่ใกล้เคียง พร้อมเรียนรู้วิถีชีวิตไทย การอนุรักษ์วัฒนธรรม และการสัมผัสธรรมชาติและสัตว์อย่างใกล้ชิดในบรรยากาศที่อบอุ่นและเป็นกันเอง

ชุมชนที่พึ่งพิงธรรมชาติ และตั้งถิ่นฐานอาศัยอยู่ในพื้นที่มานานมากกว่า 250 ปี สันนิษฐานว่าบรรพบุรุษของบ้านเก๊าเดื่อเป็นชนเผา "ลัวะ"

ชุมชนมีนาเกลือแบบธรรมชาติที่ใช้น้ำทะเลและแสงแดดผลิตเกลือคุณภาพสูง โดยเฉพาะ "ดอกเกลือ" ซึ่งเป็นเกลือผลึกละเอียดที่มีมูลค่าสูง ขั้นตอนการผลิตแบบภูมิปัญญาท้องถิ่น สะท้อนการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ และนำมาผลิตเป็นสินค้าหลากหลาย เช่น สบู่สมุนไพรดอกเกลือ ยาสีฟันสมุนไพรผสมเกลือ เกลือขัดผิวได้รับการส่งเสริมเป็นสินค้า OTOP และมีการจำหน่ายทั้งในและนอกพื้นที่