ชุมชนชาวมอญโบราณที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนปลาย วิถีชีวิตของผู้คนกับสายน้ำ และการรักษาวิถีวัฒนธรรมแบบมอญที่เป็นเอกลักษณ์

ชุมชนป่าจากปากแม่น้ำตรัง

ชุมชนเก่าแก่ที่มีการตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณโดยรอบสถานีรถไฟบ้านกรูด ปรากฏสถาปัตยกรรมประเภทเรือนไม้ 2 ชั้น หลังคามุงด้วยกระเบื้องว่าว กระจายตัวอยู่ทางฝั่งตะวันออกของสถานีรถไฟ มีวัดดอนยางเป็นศาสนสถานสำคัญประจำชุมชน และมีหาดบ้านกรูดเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สวยงาม และเป็นที่นิยมของทักท่องเที่ยว

ชุมชนเมืองขนาดใหญ่ในพื้นที่สำคัญทางเศรษฐกิจ กับพัฒนาการทางสังคมและการปรับตัวของสมาชิกในชุมชน

จากพื้นที่รกร้างว่างเปล่า บ่อนวัวชน สู่การเข้ามาของผู้คนเพื่อแสวงหาทางเลือกในการใช้ชีวิต กับการเปลี่ยนแปลงของสังคม

 ตำนานพระธาตุเขางัวตอง ลำน้ำแม่จว้าที่หล่อเลี้ยงชีวิตคนในหมู่บ้านเชื่อว่าไหลออกมาจากสะดืองัวตอง ไหลทั่วหมู่บ้านและเพี้ยนมาเป็นแม่จว้าในปัจจุบัน

ชุมชนชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ ที่มีวิถีพึ่งพิงแหล่งน้ำธรรมชาติ ทั้งใช้ในครัวเรือนและเกษตรกรรม จากลำห้วยหลายสายรวมกันเป็น ลำน้ำห้วยหยวก ไหลผ่านหมู่บ้านตลอดทั้งปี

บ้านตูบค้อ ชุมชนชาติพันธุ์ม้งในพื้นที่ภาคอีสาน ปัญหาความขัดแย้งในพื้นที่สู่การเปลี่ยนแปลงของชุมชน และความโดดเด่นทางวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ 

เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่บริเวณโดยรอบสถานีรถไฟปากท่อ มีวัดปากท่อ เป็นศาสนสถานสำคัญประจำชุมชน ภายในชุมชนปรากฏสถาปัตยกรรมประเภทเรือนไม้ ลักษณะเป็นห้องแถวไม้ 2 ชั้น ของชาวไทยเชื้อสายจีน

บ้านหนองหัวหงอกกับเรื่องเล่าพื้นบ้านตำนานท้องถิ่นที่กล่าวถึงประวัติศาสตร์ภูมินามชุมชน และพื้นที่ใกล้เคียงที่มีความน่าสนใจ 

บ้านนาทราย หมู่บ้านที่ได้รับคัดเลือกเป็นชุมชนที่มีวัฒนธรรมเข้มแข็งจากความพยายามในการอนุรักษ์วัฒนธรรม ประเพณีของบรรพบุรุษชาวล้านช้างที่สร้างไว้ให้ลูกหลาน สะท้อนผ่านการประกอบพิธีกรรมและดังที่ปรากฏเป็นภาพจิตรกรรมฝาผนังและสถาปัตยกรรมโบราณภายในวัดนาทราย 

ชุมชนไตหย่า บ้านน้ำบ่อขาว มีจุดเด่นในด้านการทำนากก และการทำเสื่อกก หรือสาดไตหย่า ซึ่งถือเป็นอาชีพดั้งเดิมของชาวไตหย่านับตั้งแต่ที่อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในประเทศไทย