ครูบากัญไชย กาญจโน ผู้เป็นศูนย์รวมความรักและศรัทธาของชุมชน ผู้นำชุมชนเข้มแข็งและเป็นแบบอย่างของการพัฒนา มีการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น ควบคู่กับการดูและรักษาสิ่งแวดล้อมด้วยการจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพ มีระบบสาธารณสุขชุมชนที่เข้มแข็ง ชุมชนช่วยกันดูแลรักษาป่าชุมชนทำให้เป็นแหล่งน้ำ แหล่งอาหาร และพื้นที่เรียนรู้ที่สำคัญของชุมชน

คลองตำหรุ เป็นพื้นที่ป่าชายเลนที่มีความอุดมสมบูรณ์มากที่สุดในจังหวัด ชุมชนมีบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า และเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อมที่สำคัญของท้องถิ่น

ชุมชนเกษตรกรรมที่มีวิถีชีวิตเรียบง่ายและมั่นคง ชาวบ้านส่วนใหญ่ทำการเกษตรปลูกข้าวและพืชไร่ต่าง ๆ อย่างเข้มแข็งโดยมีการพึ่งพาและช่วยเหลือซึ่งกันและกันอย่างเหนียวแน่น ชุมชนยังรักษาสภาพแวดล้อมธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ มีแหล่งน้ำและพื้นที่เพาะปลูกที่เหมาะสม อีกทั้งยังคงรักษาวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น

ตั้งอยู่ริมคลองพระยาสุเรนทร์ ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญที่สะท้อนวิถีชีวิตริมน้ำของชุมชนอย่างชัดเจน บรรยากาศโดยรอบร่มรื่นจากแปลงเกษตรของชาวบ้าน ผสมผสานกับความเป็นวัดที่มีคุณค่าทางวัฒนธรรมและศาสนา เช่น หลวงปู่ทวดองค์ใหญ่ที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นจุดเด่นของตลาด ภายในตลาดมีกิจกรรมที่หลากหลายและคงความเรียบง่ายในแบบท้องถิ่น การเดินทางสะดวก โดยเฉพาะเมื่อมีรถไฟฟ้าสายสีชมพูเชื่อมต่อเข้าพื้นที่ ทำให้ตลาดเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่เข้าถึงง่ายและน่าสนใจ ทั้งในด้านธรรมชาติ วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของชุมชน

จุดเด่นสำคัญของชุมชน คือ การดำรงชีวิตตามวิถีพึ่งพาตนเอง ด้วยระบบไร่หมุนเวียน ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ใช้พื้นที่ทำเกษตรอย่างยั่งยืน ไม่ทำลายป่า และรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ พืชพันธุ์ที่ปลูกส่วนใหญ่เป็นข้าวไร่ พืชผักพื้นบ้าน และสมุนไพร ซึ่งชาวบ้านสามารถใช้ประกอบอาหารและรักษาโรคตามแนวทางแพทย์พื้นบ้านได้ด้วยตนเอง

ชุมชนยังคงรักษาวัฒนธรรมลาหู่แซแล (ลาหู่ดำ) ไม่ว่าจะเป็นด้านภาษา ประเพณี และการใช้ชีวิตที่เรียบง่ายผูกพันกับธรรมชาติ ชุมชนตั้งอยู่ใกล้ทางขึ้นดอยม่อนจอง ซึ่งทำให้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางเดินป่าอันมีชื่อเสียง

บ้านโคกยูงเป็นชุมชนที่มีความโดดเด่นด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและการพึ่งพาตนเองด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเฉพาะการใช้ประโยชน์จากพืชผักพื้นบ้าน ที่ไม่เพียงใช้บริโภคในครัวเรือนเท่านั้น แต่ยังมีบทบาทในด้านสุขภาพและเศรษฐกิจของชุมชน

แม่จะเราสองแควมีการดำรงชีวิตควบคู่ไปกับธรรมชาติ ชาวบ้านมีวิถีชีวิตเรียบง่าย พึ่งพาทรัพยากรในท้องถิ่น เช่น ป่าไม้ น้ำ และพืชสมุนไพร ในการดำเนินชีวิตประจำวัน มีความรู้ดั้งเดิมอย่างเช่นการใช้สมุนไพรพื้นบ้าน และการใช้ "ใบหนาด" ในพิธีกรรมต่าง ๆ ซึ่งแสดงถึงความเชื่อและความสัมพันธ์ระหว่างวิถีชีวิตกับธรรมชาติ

บ้านด้วงมีระบบบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ ภายใต้การสนับสนุนจากโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาหนองหวาย ช่วยให้เกษตรกรรมเติบโตอย่างยั่งยืน ทั้งการทำนา พืชไร่ และเลี้ยงปลาในกระชัง ชุมชนมีส่วนร่วมในการจัดการน้ำอย่างจริงจัง อีกทั้งยังมีแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติที่สวยงามบริเวณฝายหนองหวาย ซึ่งเป็นทั้งสวนสาธารณะและพื้นที่พักผ่อนของคนในชุมชนและนักท่องเที่ยว

ชุมชนปกาเกอะญอที่ทำการเกษตรแบบพึ่งพาธรรมชาติและยังคงรักษาประเพณีวัฒนธรรมแบบดั้งเดิม

บ้านจลงเป็นชุมชนเขมรถิ่นไทยที่มีประวัติยาวนานกว่า 300 ปี ชาวบ้านยังคงใช้ชีวิตแบบเกษตรกรรม และรักษาขนบธรรมเนียมประเพณีดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น มีภูมิปัญญาถนอมอาหารและใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ชุมชนตั้งอยู่บนพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์ด้วยแหล่งน้ำและที่ดินเหมาะแก่การเพาะปลูก ทำให้ชาวบ้านสามารถดำรงชีวิตพึ่งพาตนเองได้อย่างมั่นคง

ชุมชนปกาเกอะญอที่ยังคงสามารถรักษาวัฒนธรรมและประเพณีดั้งเดิม มีวิถีชีวิตพึ่งพาเกษตรกรรมควบคู่กับการดูแลธรรมชาติ